؛محرم، بهار روضه و نوحه و اشک و آه و سینه‌زنی‌ست و حیف است آدم قدر این چند روز منحصر بفرد را نداند.اما برای عمق دادن و ریشه دارتر کردن همان اشک و عزاداری خوب است بخشی از ساعات این روزها را به مطالعه کتبی درباره عاشورا اختصاص دهیم. البته اهل مطالعه که کتاب از دستشان جدا نمی‌شود نیاز به توصیه برای کتاب‌خوانی ندارند و ما هم قصد چنین جسارتی نداشتیم! اما متن زیر چند پیشنهاد جمع و جور است که توسط رجا برای جهت دادن به مطالعاتی که قرار است همراه با دودمه‌ها مظلوم بکشد و پا‌به‌پای روضه‌خوان گریه کند:
حماسه به روایت آقا
در همین ابتدای مطلب کتابی را معرفی می‌کنیم که اگر چشمتان آن را گرفت دیگر سراغ بقیه مطلب نروید و از اینکه وقت خواندن بقیه کتابهای پیشنهاد شده را ندارید دلتان نسوزد. کتاب «72 سخن عاشورایی» سال گذشته و در آیتانه ماه محرم منتشر شد و در آن گزیده‌ای از بیانات حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ا‌ی(مدظله‌العالی) درباره‌ی مسائل مختلف مربوط به نهضت حسینی را ارائه گردید. این بیانات از خرداد 1368 تا تیرماه 1390 در محافل و مجالس گوناگون ایراد شده که در این کتاب در قالب 72 سخن جمع‌آوری شده است. همچنین در بخش پایانی این کتاب دعاهایی که معظم‌له با محوریت «حماسه‌ی عاشورا» در سخنرانی‌های مختلف فرموده‌اند جمع‌آوری و ارائه شده است.
کتاب «72 سخن عاشورایی» به همت علیرضا مختارپور قهرودی جمع‌آوری و تدوین شده است و دارای یک فهرست تفصیلی است که بر اساس ترتیب زمانی رخدادها تنظیم گردیده است. این کتاب همچنین دارای یک فهرست مطالعه موضوعی در ذیل عناوینی چون: زندگی و ابعاد شخصیت امام حسین(ع)، اهداف و فلسفه قیام، درس‌ها و عبرت‌های عاشورا، اهمیت ماه محرم و برگزاری مجالس عزاداری و ذکر مصیبت است.
از بس که گریه کرد تمام لهوف را...
قدیمی‌ترین کتابهایی که درباره واقعه عاشورا نوشته شده همین مقتل‌ها هستند و البته هنوز هم مشتری‌های پر و پا قرصی دارند. مخصوصا آنها که می‌خواهند روایت‌های ناب و دست اولی از کربلا بخوانند سعی می‌کنند پشتشان را به همین مقتل‌ها گرم کنند و روایت‌های سند‌دار را مطالع کنند. معروف ترین مقتل مخصوصا بین بچه هیئتی‌ها «لهوف» است. اما اگر دنبال مقتلی خوش‌دست با زبانی روان و امروزی و البته سندیتی محکم می‌گردید «کتاب آه» می‌تواند باب میلتان باشد.
کتاب آه درواقع ترجمه مقتل معروف «نفس المهموم» شیخ عباس قمی(صاحب مفاتیح الجنان) است که توسط یاسین حجازی بازنویسی و تسط انتشار جام طهور منتشر شده است. کسانی که سری در کتابهای تاریخی چرخانده باشند می‌توانند روانی و شیوایی قلم آقای حجازی را در کتاب آه بیشتر درک کنند. یاسین حجازی درباره کتابش چنین گفته است: «ابایى ندارم بگویم ترجمه فارسی نفس‌المهموم را من پارهپاره کردهام تا در بازساختنش کاری کنم قدمت متن خواننده را سر ذوق بیاورد، نه آنکه مثل همیشه اسباب دست‌انداز و فاصله گرفتن او از کتاب بشود.»آرام آرام آتش بگیرید!
برخی وقت‌ها دل آدم هوس می‌کند کتابی را بخواند که جامه‌ای از خیال و احساس بر تن واقعه‌ای تاریخی پوشانده باشد. درباره واقعه عاشورا هم از این دست کتابها کم نوشته نشده است. احتمالا معروفترین نویسنده در این حوزه سیدمهدی شجاعی باشد که کتابهایی چون «آفتاب در حجاب»، «پدر عشق پسر»، «سقای آب و ادب» را منتشر کرده است. اما اگر می‌خواهید آثار این نویسنده را بخوانید بد نیست کتاب «از دیار حبیب» هم جزو گزینه‌هایتان باشد؛ کتالبی که کمتر دیده شده است اما از بقیه آثار شجاعی چیزی کم ندارد. این کتاب به ماجرای حضور حبیب بن مظاهر در لشکر اباعبدالله(ع) می‌پردازد، البته با همان قلمی که از شجاعی انتظارش می‌رود.
کتاب پیشنهادی دیگر «ماه به روایت آه» اصلا هم طنز نیست اگرچه نویسنده‌اش ابوالفضل زرویی‌نصرآباد طنزپرداز سرشناس کشورمان است. به هر حال شاید خواندن این کتاب بتواند تجربه تازه‌ای باشد.
اما آنچه خواندنش به شدت توصیه میشود کتاب «نامیرا» نوشته صادق کرمیار است. می‌توان درباره این کتاب صفحه‌ها مطلب نوشت اما در یک جمله باید گفت: این کتاب کولاک است. نامیرا با پرداختن به زندگی شخصیتی به نام عبدالله بن عمیر توانسته در تصویر کردن فضای نفاق آلود کوفه به شدت موفق باشد. نگاه جزئی نگر و تصویری کرمیار به کمک روایت آمده است و خواننده را در فضای کوفه، در زوهای منتهای به عاشورا قرار می‌دهد. در گوشی می‌گویم که اگر فقط می‌خواهید یکی از کتابهای پیشنهادی این مطلب را بخوانید، شک نکنید که نامیرا گزینه خوبی است!
در انتهای این بخش هم کتاب دیگری معرفی کنیم که خواندنش اگرچه کمتر از یکساعت طول می‌کشد اما شیرینی‌اش زیر زبانتان می‌ماند. کتاب «عروس ماه می‌شوم» را انتشارات کتاب دانشجویی در قطع پالتویی منتشر کرده اس. این کتاب برشی از زندگانی حضرت شهربانو است. تا حالا به این فکر کرده‌اید که چطور شهربانوی ایرانی سر از حجاز در می‌آورد عروس بانوی دو عالم میشود؟ این کتاب کم حجم را بخوانید تا بدانید!
پا جای پای محتشم!
محتشم، معروفترین شعر را درباره عاشورا سروده است و باز این چه شورش است او هم در کتیبه‌های هیئات و هم در دل و جان عزادارها ثبت شده است. اما بعد از محتشم هم کم نبوده‌اند شاعرانی که تاج شاعری برای اهل بیت و اباعبدالله علیهم السلام روی سرشان قرار گرفته است. اگر با اشعار عاشورایی صفا می‌کنید، مجموعه شعر «من می‌گویم شما بگریید» را از دست ندهید. این کتاب را علیرضا قزوه جمع آوری کرده است و در آن از خود محتشم گرفته تا سعید حدادیان شعر دارند. دسته بندی موضوعی اشعار هم کمک خوبی است برای کسانی که گاهی توفیق روضه خوانی پیدا می‌کنند.
کتاب «با کاروان نیزه» هم که یک ترکیب بند عاشورایی است و اینبار توسط خود قزوه سروده شده است را جزو گزینه‌های اولتان برای شعرخوانی در محرم قرار دهید. برای گریه کردن با شعرهای این کتاب نیازی به مداح و روضه حوان دارید و زمزمه کردن بیت‌های آن کافی است که گر بگیرید. شاید برای اینکه خواندن این کتاب را در برنامه خود قرار دهید زمزمه کردن این چند بیت از آن کافی باشد:
گودال قتلگاه، پر از بوی سیب بود تنها تر از مسیح، کسی بر صلیب بود
سرها رسید از پی هم، مثل سیب سرخ اول سری که رفت به کوفه، حبیب بود!
مولا نوشته بود: بیا ای حبیب ما تنها همین، چقدر پیامش غریب بود
مولا نوشته بود: بیا، دیر می شود آخر حبیب را ز شهادت نصیب بود
مکتوب می رسید فراوان، ولی دریغ خطش تمام، کوفی و مهرش فریب بود
کتاب شعر دیگری که می‌توانید در این ایام بخوانید و حالش را ببرید، کتاب «آغاز روشنایی آیینه» است. این کتاب شامل یک ترکیب بند عاشورایی سروده سید علی موسوی گرمارودی است. در این کتاب چند مقاله از «سیدعلی موسوی گرمارودی» با عنوان شاعری در تصرف شعر و نگاهی به شعرهای آیینی «قیصر امین‌پور»، آورده شده است. همچنین پنج نقد و ارائه نظر درباره ترکیب‌بندهای عاشورایی از صاحب‌نظرانی چون «بهاءالدین خرمشاهی»، «محمد یزدان‌پرست»، «مرتضی امیری اسفندقه»، «حمیدرضا شکارسری» و «سیدصدرالدین قوام شهیدی» ارائه شده است که خواندن همین مطالب می‌تواند انگیزه کافی و خوبی برای ورق زدن «آغاز روشنایی آیینه» باشد.
سن و سال نمی‌شناسد این عشق
قطعا شما که دارید این متن را می‌خوانید آنقدر از سن رشدتان گذشته است که جزو کودکان و نوجوانان قرار نمی‌گیرید اما بخاطر خدا اگر اهل مطالعه هستید فقط فکر خودتان نباشید و کمی هم دلتان به حال نوجوانان خانواده و فامیل بسوزد. شما که دستتان به کتاب می‌رسد چند کتاب خوب بخرید و در راه خدا برسانید به برادر خواهرهای کوچکتر تا محرم آنها هم جور دیگری شود.
«تشنه لبان» کتابی است که حمید گروگان نوشته است و شیوایی و زبان ساده و روان آن می‌تواند آن را بعنوان مقتلی مناسب برای نوجوانان معرفی کند. این کتاب که نگارشش به گفته نویسنده بیش از ده سال زمان برده است داستان کربلا را روایت می‌کند و همچنین تصویرسازی‌های زیبایی دارد که خواندنش را برای نوجوانان دلچسب می‌کند. به هر حال این کتاب 320 صفحه‌ای هدیه خوبی است برای نوجوانانی که می‌خواهید در ایام محرم یک اثر فاخر و مستند را مطالعه کنند.
یک پیشنهاد مناسب دیگر برای کتابخوان‌های کودک و نوجوان، کتابی است که به صورت خاص داستان کودکان و نوجوانان حاضر در ماجرای کربلا را روایت می‌کند. «یاران کوچک حسین (ع)» روایت افراد کم سن و سالیست که در محرم سال 61 هجری همراه کاروان اباعبدالله(ع) بوده‌اند. دراین کتاب که انتشارات قدیانی آنرا منتشر کرده است، افزون بر شرح حال کودکان یاد شده، کرامات و روایات مربوط به آنان نیز آمده است.
اما اگر دنبال کتابی مناسبتر برای کودکان با سن کمتر می‌گردید کتاب مصور «عاشورا» را در نظر داشته باشید. این کتاب داستان عاشورا را بصورت مصور(کمیک استریپ) تعریف می‌کند و به همین خاطر می‌توان برای بچه‌های کم سن و سال خیلی جذاب باشد مخصوصا که در تصویرگری چهره معصومین(ع) از متد جدیدی استفاده شده است. این کتاب را انتشارات دانش‌آموز منتشر کرده است.
ریشه های این شور عمقی به قدمت آدم دارد
شاید شما دوست داشته باشید در این چند روز کتابهایی معرفتی یا پژوهشی درباره عاشورا بخوانید. اولین پیشنهاد ما در این حوزه مجموعه کتاب «سلوک عاشورایی» است. آیت‌الله مجتبی تهرانی در این کتابها با مروری بر کلمات و جملات امام حسین(علیه‌‌السلام) در طول این حرکت، از مدینه تا کربلا، چارچوبی از اهداف و ابعاد این قیام ارائه کرده و ساختار بحث را با تکیه بر منابع و معارف غنیّ اسلامی، نظیر قرآن کریم و روایات اهل‌‌بیت(علیهم‌‌السلام) تکمیل نمایند تا مُراد از هر بُعد و هدفی که حضرت سیّد‌‌الشّهداء مطرح کرده‌‌اند، به درستی روشن شود. در این شیوه، جملات کلیدی امام حسین(علیه‌‌السلام) مبنای «تئوری‌‌پردازی علمی» قرار گرفته و سپس به کمک آیاتی از قرآن کریم و سایر روایات اهل‌‌بیت(علیهم‌‌السلام) تبیین میشود. تا کنون چهار دفتر تعاون و همیاری، امر به معروف و نهی از منکر، هجرت و مجاهدت و دین و دینداری از این سری کتابها منتشر شده است.
مرحوم سید جعفر شهیدی چهره شناخته شده‌ای در حوزه تاریخ اسلام است. کتاب «پس از پنجاه سال» او پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین علیه السلام است که در آن سعی شده به این سوال پاسخ داده شود که چگونه ممکن است پس از پنجاه سال از رحلت رسول اکرم(ص) مسلمانان چنان فاجعه‌ای را در صحرای کربلا رقم بزنند؟ کتاب پس از پنجاه سال، نه روایت زندگی امام حسین (علیه السلام) بلکه تحلیل و علت شناسی عاشوراست.
اما اگر اهل پژوهش درباره واقعه عاشورا هستید می توانید به کتاب «فرهنگ عاشورا» نوشته جواد محدّثی، که نشر معروف آن را منتشر کرده است مراجعه کنید. این کتاب توضیحات قابل توجهی درباره همه افراد، اماکن و خلاصه همه چیزهایی که به این حادثه ربط دارند داده است.
در پایان هم کتاب «مراقبه‌های عاشورایی» که گفتارهایی از حجت الاسلام سید مهدی میرباقری و استاد فقید سید منیرالدین حسینی است برای مطالعه در این چند روز پیشنهاد میشود. این کتاب در در در سه بخش در شناخت عاشورا، مراقبه های عاشورا، و مراقبه های عاشورایی هنرمندان تنظیم شده است. بخش اول این کتاب در شناخت عاشورا ارائه شده و شخصیت شناسی تاریخی و تحریفهای عاشورا بررسی کرده است.
بخش دوم کتاب مراقبه های عاشورایی است که گفتار اول آن جمال بلا، گفتار دوم آن میثاق توحید بلا؛ راه سلوک با عاشورا، گفتار سوم آن مراقبه های قبل و بعد از عاشورا و گفتار چهارم سلوک الی الله با یاد شهید را مورد بررسی قرار داده است.
بخش سوم از کتاب به مراقبه های عاشورایی هنرمندان اختصاص یافته است. گفتارهای بخش سوم آئین شور و احساس در آستان عاشورا و جایگاه مداحان در آستان حسینی را مورد بررسی قرار داده است.